سنتور:

سنتور سازی است جعبه ای به شکل ذوذنقه که بر روی سطح آن دو ردیف خرک تعبیه شده که از روی هر خرک چهار سیم هم کوک عبور داده شده ،9 خرک میباشد که همین سنتور 9 خرک وسعت صدایش قدری بیشتر از 3 اکتاو است و نوازنده در اجرای دستگاه های مختلف ،کوک ساز را تغییر می دهد و یا محل خرک را تغییر میدهد و یا محل خرک ها را پس و پیش می کند.

سنتور یک ساز صد درصد ایرانی است که ساخت آن را به ابو نصر فارابی نسبت میدهند که مانند بربط(عود)ساز دیگر ایرانی به خارج برده شد.سازندگان قدیمی و بزرگ سنتور در ایران عبارتند از :حاج محمد کریم خان، خاچیک،مار کار ، کریم سرخوش و مهدی ناظمی.

 

 

ساخت سنتور:

سنتور یا شاهان تور از جمله ساز های کامل شرقی است.

شکل سنتور اقتباس از کشتی و تور اقتباس از تور ماهیگیری و صدا،صدای برخورد امواج دریا به صخره هاست.

سنتور در ابعاد مختلف در زمان های گذشته ساخته شده تا امروز به شکل استاندارد سل کوک و لا کوک در آمده.

سنتور استاد ورزنده که روانش شاد باد به ابعا ی بزرگتر ساخته می شد تا تیپ صدای دلنشین تر ایجاد نماید.

ابعاد این سنتور :قطر کلاف 7 سانت طول سنتور 102 سانت طول جلو کلاف 45 سانت پهنای سنتور 32 سانت.

در این سنتور از سیم های سفید چهل و پنج استفاده می شود اما سیم های 40 نیز قابل استفاده می باشند.سیم های سمت سفید پنج سیمه می باشند.

نکتهء قابل توجه در سنتور شکل ذوذ نقهء آن میباشد .هرگاه نسبت کلاف جلو و کلاف عقب و پهنای ساز بهم بخورد ، صدا از استاندارد ایرانی خود خارج خواهد شد.

صدای سیم های سفید و سیم های زرد باید در یک ردیف بوده و کم و زیاد نباشد.حرکت از سیم های زرد و رود به سیم های سفید و بالعکس نباید تغییر صدایی احساس شود.

مناسب ترین ضخامت کلاف در سنتور 6 سانت است که ایجاد تیپ صدای ایرانی می کند.اما هم اکنون بیشتر از 5 سانت استفاده می شود.

هر قدر ضخامت کلاف کمتر باشد صدا زیر تر و هر قدر بیشتر شود صدا بم تر خواهد شد.

صفحهء زیر سنتور نباید از یک سانت کمتر شود و اگر صفحه زیر را کمتر بگیریم مجبور میشویم از پل های بیشتری استفاده نمائیم.

وظیفه ء گل سنتور:گل سنتور بنا بر رگه های چوب صفحه تا یک  سانت قابل جا به جا شدن است.

گل سنتور باید طوری باشد که به راحتی هوای درون جعبهء رزونانس را با هوای بیرون مرتبط سازد.اگر این ارتباط کم باشد صدا کر می شود.

گوشی های سنتور باید از جنسی باشد غیر آگوستیک. آلیاژ مس و آهن یا میل نقره و ترانس مناسبند.

شیطانک سنتور نباید زیاد بلند و یا زیاد کوتاه باشد.

بهترین اندازه برای سنتور 9 خرک چنین است:

طول کلاف جلو 35 سانت ،طول کلاف عقب 91 سانت ،و قطر کلاف ها 5 تا 6 سانت.ضخامت 2 سانت تا 2 سانت و دو میل . پهنای صفحه بیست و هفت تا بیست و هشت سانت.

قبل از چسباندن صفحهء بالا قسمت هایی را که خرک نزدیک کلاف قرار میگیرد با مقار کم کنید تا صدای نت کر نشود.

جای پل های سنتور :

وظیفهء پل در سنتور چند چیز است:یکی حفظ و جلو گیری از کاس شدن سنتور،دوم ایجاد تعادل خرک های مختلف و همخوانی صدا ها با یکدیگر .سوم انتقال رزونانس های اضافی به صفحهء زیر.چهارم از بین بردن هر گونه تپ تپ و هپ هپ در صداها از نظر فیزیکی پل یک نوع صدا خفه کن محسوب می شود.اندازهء پل ها نسبت به یکدیگر نقش اساسی دارند.پل ها نباید بزرگ یا کوچک باشند.جنس پل در نوع صدا تاثیر دارد.اگر صدای بدون زنگ می خواهید از پل چوب کاج روسی و یا فنلاندی استفاده نما ئید.

پل گذاری باید طوری باشد که با جا به جا شدن خرک ها در دستگاه های مختلف هیچ گونه تغییر صدایی ایجاد نشود.

متاسفانه پل گذاری پیش کسوتان طوری است که حتما چوب باید از صد سال کهنگی گذشته باشد.در غیر این صورت اکثر سنتور های دنباله روان آنان کاس می شود. اما این پل گذاری اشتباه بوده و استاندارد نیست.

معمولا دو پل در سمت راست و دو پل در سمت چپ و یک پل در وسط به عنوان تنظیم چرخاننده می شود تا جای مناسب پیدا شود.این نوع پل گذاری بعد از جا به جا کردن خرک ها باصطلاح ((تقه)) پیدا می کند.اما بهتر آن است که پل ها را بر اساس فشار سیم ها محاسبه کنیم.

در این صورت پل گذاری ،برای هر نوع سنتور چه سل کوک چه لا کوک و چه دوازده خرک یکسان خواهد بود.

در سنتور چهار نقطه بیشترین فشار را می آورد:یکی پشت خرک های سفید که تمایل به سمت بالا دارد .دو نقطه در جلو خرک های سفید که علاوه بر تحمل فشار از کاسی ساز جلو گیری می کند .

این دو نقطه در امتداد و ما بین خرک فا و سل در بالا ما بین خرک دو و ر با فاصلهء تقریبا یک سانت و 9 میل قرار گرفته اند.این دو پل کمک بسیار زیادی در جا به جایی خرک بدون تغییر صدای ساز می نماید .

نقطهء چهارم سمت سیم های زرد و تقریبا در امتداد وسط سیم های زرد قرار دارد.

بعد از این چهار نقطه اساسی دو نقطهء غیر اساسی وجود دارد که نسبت فشار به این دو نقطه کمتر از چهار پل دیگر است.

این دو نقطه یکی بین سیم های لا و سی با فاصله ء یک سانت و هشت میل و دیگری در امتداد پل سیم زرد و کمی پایین تر می باشد.

اگر ضخامت صفحهء رو بشتر از شش میل باشد تعداد پل کمتر خواهد بود و همان چهار پل کافی است اما اگر ضخامت صفحهء رو از شش میل کمتر باشد نیاز به پل اضافی بیشتری خواهد بود.

علاوه بر این شش پل ،یک پل غیر ضروری در ضخامت های کم و در پایین سیم های زرد اضافه می شود .

توجه داشته باشید همهء پل ها باید طوری گذاشته شوند که اولا در امتداد یک دیگر نباشند و دوم آنکه پل ها رو به روی خرک قرار نگیرند زیرا صدای خرک مربوطه را کر خواهند ساخت.

  
نویسنده : سعید ; ساعت ۳:۱۳ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٩ اردیبهشت ،۱۳۸٦